CÔNG BẰNG

{By: Hoàng Minh Châu}

Cuba, một nước XHCN ở Tây bán cầu, luôn chú trọng đến công bằng xã hội. Ở đây thực sự không có người giầu, người nghèo. Dân Cuba không thể nghèo, vì có tem phiếu đảm bảo, có nhà nước lo hết mọi chuyện. Dân Cuba cũng không thể giầu vì nhà nước cấm kinh tế tư nhân.

Ngày nay Cuba có thoáng hơn, cho phép kinh tế hộ tư nhân hoạt động, nhưng giới hạn về quy mô, ví dụ nhà hàng tư nhân không được có quá 20 ghế ăn. Vì thế vẫn không có người giầu. Và Cuba quan niệm, xã hội không có người giầu - người nghèo là xã hội công bằng.

Cuba có nền y tế miễn phí cho toàn dân. Giáo dục cũng vậy. Sau một số năm, các số liệu thống kê chỉ ra rằng, tỷ lệ học sinh da mầu đỗ đại học thấp hơn học sinh da trắng. Vậy là nhà nước quyết định hạ điểm đầu vào đại học cho học sinh da mầu, để tỷ lệ đỗ đại học của mọi sắc tộc bằng nhau.

Đó là công bằng kiểu Cuba. Dù bạn chăm chỉ hay lười biếng, nhanh nhẹn hay chậm chạp, khoẻ mạnh hay ốm yếu, thông minh hay đần độn, đầy tham vọng hay an phận thủ thường... thì kết quả cũng như nhau. XHCN đảm bảo công bằng ở đích đến. Lý tưởng mà các nước XHCN hướng tới là "Làm theo năng lực, Hưởng theo nhu cầu".

Nước Mỹ thì ngược lại. Nhiều người nói, ở Mỹ không có công bằng xã hội, vì khoảng cách giầu nghèo quá xa. Thực ra, ở Mỹ cũng có sự công bằng. Nhưng theo một cách hoàn toàn khác: công bằng ở điểm xuất phát. Nước Mỹ đảm bảo cho mọi người có cơ hội thành công ngang nhau.

Tất nhiên trong bối cảnh đó, người thông minh, mạnh khoẻ, chăm chỉ sẽ đạt được kết quả tốt hơn là những người ốm yếu, lười biếng hoặc kém thông minh. Phân hoá giầu nghèo là hệ quả tất yếu, vì Nhà nước chỉ đảm bảo cho mọi người bình đẳng về cơ hội, chứ không can thiệp vào kết quả cuối cùng.

Nước Mỹ không thấy có gì bất thường, khi trong xã hội có người giầu người nghèo. Họ quan niệm, xã hội mang đến cho mọi người cơ hội thành công ngang nhau là xã hội công bằng. Ở đây, làm nhiều hưởng nhiều - không làm thì chết đói, chứ không có chuyện, "làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu".

Thực ra, hai cách tiếp cận này đều có cả điểm mạnh điểm yếu.

Công bằng kiểu Cuba có tính nhân văn cao, vì nó mang đến cho đa số người dân, sự đảm bảo về một cuộc sống không nghèo khổ. Nhưng nó triệt tiêu động lực của những người, muốn cố gắng làm tốt hơn, để nhận được nhiều hơn. Vì thế xã hội tạo ra ít sản phẩm, kinh tế chậm phát triển.

Công bằng kiểu Mỹ tạo ra động lực to lớn cho mỗi người cố gắng làm tốt hơn, để nhận được nhiều hơn. Vì thế xã hội tạo ra nhiều sản phẩm, kinh tế phát triển nhanh. Nhưng nó cũng đào sâu thêm khoảng cách giầu nghèo, vì luật pháp Mỹ không cho phép lấy của người giầu chia cho người nghèo.

Nước Mỹ cũng không muốn khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn hơn, nên họ đưa ra giải pháp điều chỉnh là, những người có thu nhập cao, phải đóng thuế cao cho phúc lợi xã hội.

Ở Việt Nam, chúng ta thường thấy khẩu hiệu "Dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh". Xã hội hướng tới công bằng thì đúng rồi. Nhưng không biết, trong khẩu hiệu này, "công bằng xã hội" - chúng ta chọn theo kiểu Mỹ hay kiểu Cuba?

ĐỪNG TẠO THÊM VẤN ĐỀ

{By: Hoàng Minh Châu}

Quan sát những người bị stress triền miên, ta dễ nhận thấy, cuộc sống của họ có quá nhiều vấn đề. Cho dù có nỗ lực bao nhiêu thì họ cũng chẳng thể giải quyết hết, như một câu ngạn ngữ đã nói "Không có vấn đề dễ, vì nếu dễ đã không gọi là vấn đề".

Nhưng nếu ta chịu suy nghĩ một cách tích cực hơn, thì cuộc sống thực tế, không có nhiều vấn đề như thế. Chính cách nhìn sự việc tiêu cực đã tạo thêm nhiều vấn đề.

Tôi xin chia sẻ các suy nghĩ, có thể giúp ta, không vô tình tạo thêm vấn đề cho cuộc sống, để tâm trí ta thanh thản, cho dù cuộc sống còn nhiều khó khăn.

1. Không nên coi những chuyện, không phụ thuộc vào bản thân mình, là vấn đề. Liệu bạn có thể làm gì với thiên tai, với động đất sóng thần? Trước đây, mỗi lần đi máy bay tôi thường rất lo lắng. Khi máy bay bị lắc do thời tiết xấu là tôi sợ toát mồ hôi. Nhưng sau khi ngộ ra, đã bước lên máy bay thì chuyện sống chết không còn phụ thuộc vào mình nữa, tôi có thể ngủ ngon ngay cả khi máy bay gặp thời tiết xấu nhất. Chuyện gia đình, xã hội cũng vậy. Có rất nhiều chuyện nằm ngoài tầm với của ta. Đừng để bị cuốn vào những chuyện không phụ thuộc vào mình. Hãy dành tâm trí, tập trung giải quyết những vấn đề, mà ta có ảnh hưởng trực tiếp.

2. Không nên coi những chuyện mang tính quy luật là vấn đề. Nếu bạn 18 tuổi và mặt đầy trứng cá thì đừng quá lo lắng. Qua một vài năm, trứng cá sẽ tự biến đi. Bản thân tôi, lần đầu bị gai cột sống, tôi rất lo. Nhưng khi được bác sĩ cho biết, ngoài 50 tuổi, cột sống bị vôi hoá là chuyện bình thường, tôi lại thấy bình tâm. Tuổi già và bệnh tật sẽ đến là lẽ đương nhiên. Con cái sẽ lớn và ngày càng xa chúng ta hơn. Nhưng đó không phải là vấn đề. Đó là quy luật của cuộc sống. Thay vì buồn rầu thì chúng ta nên vui vẻ vì dù con cái đã tự lập, nhưng thỉnh thoảng chúng vẫn còn nhớ đến bố mẹ.

3. Không nên coi những chuyện vặt là vấn đề. Cảm cúm thì ai mà tránh được, nhưng vài hôm sẽ tự khỏi. Đừng chuyện bé xé ra to. Trẻ con hàng xóm đánh nhau là chuyện của trẻ con. Nếu phụ huynh để chúng tự giải quyết, mấy bữa chúng sẽ làm lành, lại chơi với nhau. Nhưng nếu một phụ huynh coi đây là vấn đề, trầm trọng hoá nó, rồi kéo hai gia đình vào cuộc tranh luận đúng sai tốt xấu, thì hậu quả như thế nào không ai lường trước được.

4. Đừng bao giờ để bị mắc kẹt trong sự nghi ngờ. Tin hoặc không tin đều tốt hơn. Sự nghi ngờ luôn tạo ra rất nhiều vấn đề không có lời giải.

5. Không nên vơ các vấn đề của người khác, thành vấn đề của mình. Nếu các vấn đề của sếp, của nhân viên, của họ hàng, của vợ con... đều trở thành vấn đề của bạn, thì sớm muộn bạn cũng sẽ chết chìm. Hãy để mỗi người tự giải quyết vấn đề của mình.

Sau khi áp dụng cách tiếp cận này, tôi thấy 90% các vấn đề trước đây tự nhiên biến mất. 10% vấn đề còn lại, mà ta thực sự phải đối mặt và giải quyết, là không quá nhiều. Chừng đó không đủ làm bạn bị stress.

Vả lại, cuộc sống cũng cần có vấn đề, vì nếu hoàn toàn không có vấn đề gì nữa nó sẽ hết sức nhàm chán!

Hành động hợp lý

{By: Khúc Trung Kiên}

Hiệu quả hoạt động của một quốc gia, một tổ chức hay một cá nhân phụ thuộc vào điều gì? Tự nhiên người ta sẽ nghĩ đến những năng lực/kỹ năng hay trình độ.

Không sai. Một người thợ lành nghề sẽ làm ra nhiều sản phẩm hoặc sản phẩm chất lượng hơn trong cùng một thời gian. Nhưng nếu xét trên tổng thể hiệu quả có lẽ phụ thuộc nhiều hơn vào tính hợp lý của hành động.

Người thợ làm ra nhiều sản phẩm rất hiệu quả nếu xét theo một nghĩa, nhưng nếu sản phẩm đó không tiêu thụ được thì sẽ là tai họa cho doanh nghiệp. Xây cây cầu chỉ dẫn vào ... nhà ông chủ tịch xã thì đó là không hiệu quả.

Nếu bạn có một xô nước, cách bạn 1 km có một đám cháy, bạn xách xô nước chạy đến đám cháy thì là vô nghĩa. Sẽ hiệu quả hơn nếu tưới cho cái cây đang héo, cách bạn vài mét.

Việc ra dọn rác ở Bờ Hồ là hành động tốt, đáng trân trọng. Nhưng sẽ hợp lý hơn nếu khuyến khích mọi người giữ vệ sinh ngay ở trong nhà mình, cầu thang của chung cư, rồi đến ngõ phố mà mình đang sinh sống. Hay cụ thể hơn là không vất rác ngay dưới chân mình.

Điều đáng nói là những hành động không hợp lý thường được thúc đẩy bởi cảm xúc và tình cảm. Nhất là đối với đám đông. Hành động hợp lý lại dựa trên hiểu biết, lý trí và đánh giá đúng tình huống.

Để cảm xúc chi phối hành động không hợp lý
Hành động theo tình cảm không hợp lý
Hành động theo đám đông không hợp lý
Ngược với đám đông càng không hợp lý

Thế nên phần lớn hành động của chúng ta là không hợp lý, tất nhiên hiệu quả sẽ thấp thôi. Thêm chút: một hành động không hợp lý sẽ dễ dàng dẫn đến những hành động không hợp lý tiếp theo, kể cả những hành động trước đó là hợp lý (do điều kiện đã thay đổi).

Bài thơ không vần

{By: Khuc Trung Kien}

Chiều Hà Nội mưa giông
Những cánh chim vội vã tìm về tổ
Các anh cũng bay lên
Sao mãi chưa về?

Các anh đã sống
Giản dị bình thường
Vất vả mỗi ngày
Từ bữa cơm ăn đến trường con đi học
Cùng những ưu tư cho số phận giống nòi

Có thể chết cũng không đáng sợ
Bằng việc chưa được sống
Nhưng đã hết lo đâu
Sao anh mãi không về?

Tổ quốc gọi tên các anh nghẹn giọng
Cánh chim lạc cuối cùng
Đã tìm về được tổ

Chiều Hà Nội mưa giông
Sao anh mãi chưa về?

KTK - 6.2016

Tư duy kỳ dị

{By: Khúc Trung Kiên}

Vô tình đọc một bài viết về bệnh tâm thần phân liệt. Một loại bệnh thần kinh nặng. Khoảng 1% dân số thế giới bị bệnh này, không phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội, văn hoá, kinh tế hay môi trường sống. Có một số dạng bệnh điển hình.

1) Hoang tưởng vĩ cuồng. Người bệnh luôn tưởng tượng mình là trung tâm thế giới, là Đức Chúa, là Phật,... Một biến thể của dạng này là ... coi mình là người tốt, thánh thiện nhất. Tất cả những người khác, nhất là ai trái ý hoặc khác mình là bọn xấu.

2) Hoang tưởng sợ hãi. Có chuyện về anh chàng nghĩ mình là hạt thóc, thấy con gà là bỏ chạy. Bác sĩ thuyết phục anh ta là người thì anh ta cãi: nhưng con gà nó không nghĩ thế. Biến thể: ăn cái gì cũng độc, uống cái gì cũng chết, gặp ai cũng là lừa đảo,...

3) Rối loạn ngôn ngữ. Logics luẩn quẩn, rắc rối, khó hiểu. Sử dụng ngôn ngữ kỳ quặc hoặc quá nghèo nàn. Lặp đi lặp lại một vài từ nhất định trong mọi trường hợp. Cứ như thể nếu dùng những từ bình thường thì không phù hợp với đẳng cấp hay trí tuệ của người nói.

Còn khá nhiều dạng khác, nhưng chỉ với 3 loại trên đây xem ra tỷ lệ người mắc chứng tâm thần phân liệt có lẽ lên đến 30-40% rồi. Thêm vài dạng nữa có khi lại 100% mất.

All the way!

{By: Khúc Trung Kiên}

Buổi tối trước ngày Barack Obama đến thăm chính thức Việt Nam lại xem bộ phim về Lyndon Johnson, tổng thống thứ 36 của nước Mỹ. Người có vai trò khá lớn trong chiến tranh Việt Nam trước đây.

Trước mình cứ nghĩ có những TT Mỹ đóng vai trò khá mờ nhạt trong lịch sử và tiến bộ của quốc gia này. Nhưng nếu bỏ qua những hận thù và xung đột, chịu khó tìm hiểu thì sẽ thấy: mỗi vị tổng thống của Mỹ đều có những đóng góp rất đáng kể trong việc tạo ra những giá trị cho văn minh nhân loại.

Một cơ chế chọn lọc tuyệt vời. Chỉ có những người tốt nhất, theo đuổi những giá trị văn minh nhất, có khả năng đóng góp nhất cho sự tiến bộ của nước Mỹ và nhân loại, mới có thể trở thành tổng thống. Thêm nữa: không có ai trong số họ là hoàn hảo.

P/S: Nếu năm nay dân Mỹ chọn Donald Trump làm tổng thống thì chắc chắn họ có cái lý của mình, ông này cũng không phải là kẻ tầm thường dù phong cách hơi dị.

ÔNG ĐẠI SỨ

{By: David Mann “The Ambassador” }

{Người dịch: Kim Chi}

Không có nhiều người nước ngoài hiểu Việt Nam như Ted Osius, từ quê hương Maryland, lần đầu tiên đặt chân Osius tới Việt Nam là năm 1996, nhà ngoại giao trẻ măng tới làm việc tại Tòa Đại sứ Hoa Kỳ. Thời đó Osius vẫn còn đạp xe đạp chạy đi khắp mọi nơi ở Hà Nội, còn có thể thực hành vài câu tiếng Việt với ông hàng nước, bà hàng hoa mà chẳng ai để ý.

“Khi nghe tôi thốt ra mấy câu tiếng Việt, người ở miền Bắc thì bảo tôi nói giọng Nam, còn người ở miền Nam thì bảo tôi nói giọng Bắc. Hồi đó ngoài phố toàn là xe đạp thôi, xe máy chỉ lác đác.”

Osius đi nhiệm kỳ ở Việt Nam lần đầu cũng đúng vào lúc hai nước mở ra quan hệ mới – là mối quan hệ đã mang lại những thành quả đáng ngạc nhiên tưởng không thể nào đạt được trong thời gian hai mươi năm kể từ khi bình thường hóa và cấm vận thương mại của Hoa Kỳ với Việt Nam được dỡ bỏ.

Osius đã trở lại một nơi hoàn toàn khác. Không phải đơn thuần là Việt Nam nay đã thay đổi rất nhiều, mà cũng vì nhà ngoại giao trẻ trung ngày nào nay ở cương vị đại sứ vào thời điểm quan hệ nay nâng lên tầm đối tác toàn diện làm nền tảng cho sự gắn kết chặt chẽ hơn về chính trị, kinh tế và chiến lược mà 20 năm trước đây còn là giấc mộng xa xôi.

Osius nói “Đối với tôi việc được trở lại đây quả là giấc mơ đã thành, tôi biết tiếng Việt lại đã từng làm việc ở đây từ 1996 tới 1998, nên đúng là tôi được trở lại chốn xưa yêu dấu. Được có mặt ở đây vào thời điểm này cũng thật là tuyệt để xây móng cho mối quan hệ mới.”

Mối quan hệ mới này được dựng trên cơ sở chín trụ cột hợp tác trong mọi lĩnh vực từ giáo dục đến môi trường, như đã được Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và Tổng thống Obama đề ra từ năm 2013. Osius nói trách nhiệm trong cương vị đại sứ là phải biến những nội dung lớn lao ấy thành hiện thực.

“Tổng thống Obama đã nói với tôi hãy làm cho đối tác này thật sự có ý nghĩa, phải làm sao biến những điều ghi trên giấy thành sự thật. Tôi muốn thấy quan hệ hợp tác ấy sâu sắc trong lĩnh vực giáo dục, thương mại và kinh tế, về nhân quyền, về an ninh và môi trường, khoa học, công nghệ và y tế. Tôi cho là chúng ta đang xây dựng tầm nhìn chung cho 20 năm tới. Đó không phải chỉ là tầm nhìn của tôi mà còn là tầm nhìn của Việt Nam, đó là tầm nhìn mà chúng ta cùng xây dựng và thực hiện.”

Osius cũng mang tới làn gió mới của thế kỷ 21 cho hoạt động ngoại giao, đặc biệt chú trọng việc kết nối với giới trẻ của Việt Nam thông qua mạng xã hội và thường xuyên nhận các lời mời tới phát biểu tại các trường đại học của Việt Nam. Nỗ lực đó thật bõ công ông đại sứ, chỉ tính từ tháng 12 năm ngoái khi ông bắt đầu lên Facebook, tới giờ ông đã có tới 12 ngàn người theo dõi.

“Cứ nghĩ mà xem, trước đây nào ai dám mơ đại sứ mà lại tương tác trực tiếp được với hàng ngàn bạn trẻ trên Facebook. Ngày nay nhờ internet mà mọi người trở nên rộng mở hơn trong các cuộc thảo luận, công khai hơn trong các liên hệ với nhau và cũng là nơi thể hiện rõ ràng hơn những ước muốn về tương lai.”

Việt Nam là quốc gia mà thái độ trong vấn đề đa dạng về giới vẫn đang còn đang manh nha, Đại sứ Osius nói Việt Nam đã rất tốt với ông, đối với người chồng của ông là Clayton Bond và đối với hai đứa con ông là Tabo, 16 tháng, và Lucy, mới sinh đầu năm nay. “Tôi là đại sứ Hoa Kỳ đầu tiên ở vùng Đông Á công khai là người đồng tính. Chỉ cách đây vài năm thôi thì chuyện này khó đấy. Hồi tôi mới vào ngành ngoại giao thì cũng không ai dám hở ra đâu, nhưng ngày nay đã khác nên tôi vừa được có chồng có con mà vẫn được bổ nhiệm đến nơi mà tôi có nhiều kinh nghiệm. Tôi đã được đánh giá trên cơ sở năng lực của mình, khả năng cống hiến của mình, những thành tích tôi đã đạt được từ trước tới nay chứ không phải dựa vào sự phát xét về gia đình tôi. Đó là điều mới và đó cũng là điều thật vô cùng mạnh mẽ.”

Osius cũng muốn gia đình mình hòa với văn hóa Việt Nam với hi vọng là các con ông sẽ tạo dựng sự gắn bó với Việt Nam như ông. “Trong nhà tôi có người Việt giúp các việc cho gia đình nên họ cũng như là người nhà của chúng tôi, họ yêu quý các cháu và gần gũi các cháu nên tiếng Việt là tiếng nói đầu đời của các con tôi làm tôi vô cùng sung sướng.”

Với hành trình 27 năm làm nghề ngoại giao, đã đi nhiệm kỳ tại tòa đại sứ Hoa Kỳ ở Jakarta, New Delhi, Bangkok và Manila, việc ông chú trọng vào châu Á là chương trình hành động của đời mình ngay từ khi mới bước vào nghề. “Châu Á là nơi mọi việc đang diễn ra” ông giải thích “ngay từ khi bắt đầu nhận việc tại bộ ngoại giao tôi đã chuẩn bị cho việc phục vụ tại châu Á. Từ đó tới nay tôi chưa bao giờ phải nhìn lại và chưa bao giờ hối tiếc.”

Nhưng Việt Nam, ông nói, sẽ mãi mãi là quê hương thứ hai của ông. “Đối với tôi đây đúng là giấc mơ đã trở thành sự thật. Tôi xiết bao yêu quý đất nước này bởi vì người Việt thật nồng hậu và quý khách. Tôi đã yêu Việt Nam hơn tất cả những nơi mà tôi đã từng được đến làm việc trong các nhiệm kỳ trước đây.”